Likidasyon, kaldıraçlı bir işlemde oluşan zararın, yatırımcının yatırdığı teminatı (Margin) borsa tarafından belirlenen kritik bir eşiğin (Maintenance Margin) altına düşürmesi sonucunda pozisyonun borsa tarafından otomatik olarak kapatılmasıdır.
Likidasyon Nasıl Gerçekleşir?
Borsalar, kaldıraçlı işlem açmanıza izin verirken sizden bir Başlangıç Teminatı (Initial Margin) alır. Ancak pozisyonu açık tutabilmek için gereken asgari bir tutar daha vardır: Sürdürme Teminatı (Maintenance Margin). Süreç şu şekilde işler:
- Margin Call (Teminat Çağrısı): Zararınız teminatınızı eritir ve sürdürme teminatı sınırına yaklaşırsa borsa size uyarı gönderir.
- Likidasyon Tetiklenmesi: Piyasa aleyhinize gitmeye devam ederse, borsa pozisyonunuzu piyasa fiyatından (Market Order) kapatır.
- Sigorta Fonu: Pozisyon kapatıldıktan sonra kalan bakiye genellikle borsanın "Sigorta Fonu"na aktarılır ve likidasyon ücreti kesilir.
Likidasyon Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
Likidasyon fiyatı, kullanılan kaldıraç oranıyla ters orantılıdır. Kaldıraç arttıkça, en küçük bir fiyat hareketi likidasyonu tetikleyebilir.
Long (Alış) Pozisyonu İçin: $$L_p = G_p \times (1 - 1/k)$$
Short (Satış) Pozisyonu İçin: $$L_p = G_p \times (1 + 1/k)$$
(Burada $L_p$: Likidasyon Fiyatı, $G_p$: Giriş Fiyatı, $k$: Kaldıraç Oranıdır.)
Isolated (İzole) vs. Cross (Çapraz) Marjin
| Özellik | Isolated Marjin | Cross Marjin |
|---|---|---|
| Teminat Kapsamı | Sadece o pozisyona atanan tutar | Cüzdandaki tüm bakiye |
| Likidasyon Riski | Sınırlı (Sadece pozisyon tutarı) | Yüksek (Tüm hesap sıfırlanabilir) |
| Kullanım Amacı | Yüksek riskli, spekülatif işlemler | Uzun vadeli, düşük kaldıraçlı işlemler |
Likidasyondan Korunmanın Yolları
- Stop-Loss Kullanımı: Likidasyonun önüne geçmenin en etkili yolu, likidasyon fiyatının üzerine bir stop-loss emri yerleştirmektir.
- Düşük Kaldıraç: Kaldıraç oranını $2x-5x$ gibi düşük seviyelerde tutmak, piyasa dalgalanmalarına karşı güvenlik marjı sağlar.
- Zincirleme Likidasyon Takibi: Piyasanın aşırı volatil olduğu anlarda likidasyonlar birbirini tetikleyebilir (Liquidation Cascade); bu dönemlerde risk oranınızı %50'nin altında tutun.
Örnek Senaryo
$50.000$ dolardan 20x kaldıraçla BTC aldınız. Fiyat sadece %5 ($1/20$) düşerek $47.500$ dolara gerilediğinde tüm teminatınız likide olur. Eğer $48.000$ dolara Stop-Loss koysaydınız, sermayenizin bir kısmını kurtarabilirdiniz.