Perpetual Futures, vade tarihi olmayan kripto vadeli işlem sözleşmesidir. Kullanıcılar bu ürünlerle dayanak varlığı doğrudan satın almadan long veya short pozisyon açabilir.
Perpetual Futures Nedir?
Perpetual futures, fiyatı dayanak varlığa bağlı olan ama süresi dolmayan türev sözleşmedir. BTC perpetual işlemi açmak, gerçek BTC sahibi olmak anlamına gelmez; yalnızca BTC fiyatına karşı pozisyon alırsınız.
Bu ürün özellikle kaldıraçlı işlem, short pozisyon, hedge ve aktif trade için kullanılır. Ancak likidasyon ve funding riski nedeniyle spot piyasadan çok daha risklidir. Perpetual futures tarafında önemli olan yalnızca yönü bilmek değil; pozisyon büyüklüğünü, teminatı, funding maliyetini ve çıkış planını birlikte yönetmektir.
Spot İşlemden Farkı Nedir?
Spot piyasada coin satın alırsınız ve varlığa sahip olursunuz. Perpetual futures tarafında ise sözleşme üzerinden fiyat hareketine maruz kalırsınız.
Spot işlemde fiyat düşerse zarar edersiniz; perpetual işlemde kaldıraç varsa fiyat küçük oranda ters hareket etse bile likidasyon riski doğabilir.
Kaldıraç Nasıl Çalışır?
Kaldıraç, teminattan daha büyük pozisyon açmanızı sağlar. 1.000 USDT teminatla 10x kaldıraç kullanıldığında yaklaşık 10.000 USDT pozisyon yönetilir.
Bu yapı kârı büyütebilir; fakat zararı da aynı hızla artırır. Kaldıraç yükseldikçe likidasyon fiyatı giriş fiyatına yaklaşır.
Funding Rate Neden Önemli?
Perpetual sözleşmelerin vadesi olmadığı için fiyatın spot piyasadan kopmaması gerekir. Funding rate bu dengeyi sağlar.
Funding pozitifse genellikle long taraf short tarafa ödeme yapar. Funding negatifse short taraf long tarafa ödeme yapar. Uzun süre açık kalan pozisyonlarda bu maliyet önemlidir.
Mark Price Neden Önemli?
Likidasyon çoğu borsada son işlem fiyatına değil, mark price adı verilen referans fiyata göre hesaplanır. Mark price; spot endeks, piyasa verisi ve funding etkisiyle daha dengeli bir fiyat oluşturmayı amaçlar.
Bu ayrımı bilmeyen kullanıcı, grafikte gördüğü son fiyat likidasyon seviyesine gelmediği halde pozisyonunun kapandığını düşünebilir. Vadeli işlem ekranında hangi fiyatın PnL, hangi fiyatın likidasyon için kullanıldığını kontrol etmek gerekir.
Likidasyon Nedir?
Likidasyon, teminat pozisyonu sürdürmeye yetmediğinde borsanın pozisyonu zorunlu kapatmasıdır.
Kaldıraç arttıkça likidasyon riski büyür. Bu yüzden pozisyon açmadan önce likidasyon fiyatı, stop-loss ve marjin modu mutlaka kontrol edilmelidir.
Stop-Loss Neden Gerekli?
Stop-loss, zarar büyümeden pozisyonu kapatmak için kullanılan temel risk kontrol aracıdır. Perpetual futures tarafında stop kullanmamak, zararı piyasanın insafına bırakmak anlamına gelir.
Stop seviyesi rastgele seçilmemelidir. Giriş fiyatı, volatilite, kaldıraç, pozisyon büyüklüğü ve geçersizleşme seviyesi birlikte düşünülmelidir. İyi bir stop, yalnızca zararı kesmez; işlemin neden artık geçerli olmadığını da tanımlar.
Open Interest ile Nasıl Okunur?
Open interest, piyasada ne kadar açık pozisyon olduğunu gösterir. Perpetual futures tarafında fiyat, funding ve open interest birlikte okunmalıdır.
Aşırı open interest ve tek tarafa yığılmış funding, squeeze riskinin arttığını gösterebilir.
Kimler İçin Uygun?
Perpetual futures; riskini ölçebilen, stop-loss kullanabilen, funding ve open interest gibi verileri takip eden kullanıcılar için uygundur. Sadece fiyatın yükseleceğini veya düşeceğini tahmin etmek bu piyasa için yeterli değildir.
Uzun vadeli birikim yapmak isteyen kullanıcılar için spot işlem çoğu zaman daha sade ve anlaşılırdır. Perpetual futures daha çok aktif trade, hedge ve kısa vadeli risk yönetimi için kullanılmalıdır.
Sonuç
Perpetual futures güçlü ama riskli bir işlem aracıdır. Long, short ve kaldıraç imkanı sunar; ancak funding, marjin ve likidasyon mantığı anlaşılmadan kullanılmamalıdır.
Kalıcı başarı için amaç en yüksek kaldıracı kullanmak değil, riski ölçülebilir ve sınırlı hale getirmektir.